Spis treści:
W czasach PRL-u zagraniczne słodycze były dla większości Polaków towarem luksusowym. Można je było kupić głównie w sklepach walutowych, takich jak Pewex czy Baltona, na bazarach albo dostać w paczce od rodziny z Zachodu. Dla dzieci guma z Donaldem czy kolorowe żelki były czymś znacznie więcej niż przekąską – były namiastką innego, niedostępnego świata.
Słodycze w PRL-u – gdzie i jakie słodycze kupowali Polacy
Największą siecią, w której można było kupić zagraniczne słodycze (i nie tylko), był Pewex, czyli Przedsiębiorstwo Eksportu Wewnętrznego. Była to sieć sklepów i kiosków walutowych, która powstała w latach 70. w wyniku przekształcenia sklepów dewizowych banku PeKaO. Za waluty wymienialne można było w nich kupić towary w zwykłych sklepach niedostępne lub bardzo trudno dostępne – zarówno krajowe, jak i zagraniczne. Dlatego marka Pewex stała się w tamtych czasach synonimem luksusu.
Na półkach Peweksu można było znaleźć m.in. gumę balonową z Donaldem, orzeszki ziemne, czekolady, kakao czy chałwę. Szczególnie dużo wspomnień wiąże się z gumą Donald: w każdym opakowaniu znajdowała się krótka historyjka obrazkowa z kaczorem Donaldem. Dzieci kolekcjonowały je, wymieniały się nimi i chciały mieć ich jak najwięcej.
Barierą był sposób płatności. Zakupy wymagały dewiz lub bonów towarowych PKO, a te były dostępne tylko dla części społeczeństwa – na przykład dla osób, które pracowały za granicą lub otrzymywały pieniądze od krewnych z Zachodu.
Konsumy i Baltona – sklepy nie dla wszystkich
Innym miejscem, w którym można było kupić „luksusowe” słodycze, były tzw. konsumy, kojarzone z zaopatrzeniem dla uprzywilejowanych grup. Przeciętny obywatel zwykle nie miał do nich dostępu.
Kolejną siecią była Baltona, oferująca zarówno artykuły przemysłowe, jak i spożywcze – w tym słodycze. Były one starannie i kolorowo pakowane, a batoniki, czekolady i gumy wyraźnie odróżniały się od wyrobów czekoladopodobnych, które leżały na półkach zwykłych sklepów i przez pewien czas były dostępne wyłącznie na kartki. Z oferty Baltony korzystali głównie marynarze, osoby wracające z placówek zagranicznych i ci, którzy zarobili pieniądze poza krajem – legalnie lub nie, o co nikt specjalnie nie pytał.
Najsmaczniejsze słodycze w PRL-u
Prawdziwym hitem były słodycze niemieckie: czekolady, batoniki i żelki. Nie chodziło jednak tylko o smak. Takie opakowanie miało w sobie „zapach Zachodu” – czegoś kolorowego, nowoczesnego i niedostępnego dla wszystkich. Paczką żelek potrafiła delektować się cała rodzina, dzieląc ją na wiele dni.
To właśnie żelowe, kolorowe misie stały się symbolem zachodnich słodyczy tamtego okresu, podobnie jak gumy Donald kojarzone z Ameryką. Dziś żelki w dziesiątkach odmian można kupić w każdym większym sklepie i trudno wyobrazić sobie, jakie emocje wywoływały kilkadziesiąt lat temu. Kupuje się je zwykle dla dzieci albo na drobną przyjemność – bez dawnej otoczki wyjątkowości.
Dzieci dostawały zagraniczne słodycze przeważnie od święta. Rodzice, którzy mieli taką możliwość, kupowali te drobne „luksusy” w sklepach walutowych na Boże Narodzenie, imieniny czy urodziny. Dorośli również chętnie po nie sięgali – w każdym zostaje coś z dziecka, a rzeczy smaczne i ładnie opakowane cieszą niezależnie od wieku. Dziś ten sentyment wraca na przykład przy filiżance kakao czy kostce dobrej czekolady, o czym piszemy w tekście o popołudniach o smaku czekolady.

Bazary, podróże i paczki z Zachodu
W porównaniu z tym, co oferowały zwykłe polskie sklepy, był to zupełnie inny świat. „Zagraniczne” słodycze można było znaleźć również na bazarach. Płaciło się za nie w złotówkach, ale ceny potrafiły być bardzo wysokie.
Kto zdobył paszport i wyjechał z Polski, mógł przywieźć wytęsknione słodycze samodzielnie. Często poza tym, co oficjalnie znajdowało się w bagażu, udawało się przywieźć znacznie więcej. W kraju czekali na nie bliscy, a część towaru można było sprzedać, co pomagało podreperować domowy budżet. Wyjazd za granicę był wtedy wydarzeniem wyjątkowym – dziś, gdy wielu Polaków wyjeżdża choćby na pracę sezonową za granicą, trudno uwierzyć, jak cenne były przywożone z niego drobiazgi.
Zazdrość budzili także ci, którzy mieli krewnych lub znajomych na Zachodzie. To od nich przychodziły paczki, w których – obok ubrań, kawy czy kosmetyków – znajdowały się wytęsknione czekolady z orzechami laskowymi i gumy z Donaldem. Otwieranie takiej przesyłki było dla wielu rodzin prawdziwym świętem.
Podsumowanie
Zagraniczne słodycze w PRL-u były symbolem luksusu i okna na Zachód. Kupowano je w Peweksie i Baltonie za dewizy lub bony, na bazarach, przywożono z rzadkich podróży albo dostawano w paczkach od rodziny. Dla pokolenia, które pamięta tamte czasy, smak żelkowych misiów czy gumy z Donaldem wciąż wiąże się z dziecięcą radością i wspomnieniem rzeczy trudno dostępnych.

